ansiklopedi

Ansiklopedilerin ortaya çıkışları, tarihsel süreç içerisindeki seyirleri bilginin niteliği, üretimi, sunulması, algılanması gibi değişkenleri öğrenmek için gereklidir. Ansiklopedilerin içeriklerinin geçirdiği değişim ve dönüşüm epistemoloji ile yakından ilişkilidir. Bununla birlikte bilginin üretimi ve sunulması ayrıca insanın bütün düşünsel süreçlerini içinde barındıran ontolojik bir konudur. Bu bağlamda ansiklopedilerin kullanımını genel manada bilginin de tarihinin bir kesitidir. Nelerin bilgi olarak görülüp nelerin görülmediği, toplumsal, ekonomik, kültürel, düşünsel süreçlerle birlikte ansiklopedilerde yer almaktadır. Ansiklopedinin geçmişinin Antik Yunan’a kadar gittiğini düşündüğümüzde ele alınmasında bir hayli fayda olan bir çalışma alanı ortaya çıkmaktadır.

Ansiklopediler uzun ve yorucu çalışmalar sonucunda hazırlanan pahalı yapıtlardır ve okuyucular ansiklopedileri her türlü bilgiyi kapsayan ve güvenilir kaynaklar olarak görürler. Ansiklopediyi hazırlayanlar araştırma yapmadan, daha önceden yayınlanan ansiklopediler, mevcut durumlar, koşullar ve özelliklerin aynen ortaya konmaya çalışıldığı betimleme araştırmalarında, mevcut olayların daha olayların daha önceki olay ve koşullarla ilişkileri dikkate alınarak, durumlar arasındaki etkileşim açıklanmaya çalışılır.

Ansiklopedi kelimesi Eski Yunanca’dan gelmektedir ve Türkçe’de anlamı “daire-çevre- öğretim” kelimeleriyle karşılanabilmekte, tam bir karşılığı bulunmamaktadır (Gündüz, 1976: 8). Ansiklopedi sözcüğü ilk defa 16 yüzyılda T. S. Eliot tarafından kullanılmıştır. Ansiklopedi sözcüğü Türkçeye Fransızcadan geçmiştir ve Fransızcadaki “enkyliospaideia” anlamı “bütün insan bilgilerin taşıyan bilgi”dir. Rönesansta enkyliospaideia “insan bilgilerinin tümü” şeklinde yorumlanmış, bütün bilgileri içeren bir kaynak olarak tasavvur edilmiştir. Bu dönemde yapılan bazı çalışmalar, örneğin Çinlilerin 11995 ciltlik ve arkasından Almanların 167 ciltlik çalışmaları olmuştur. Gerçek manada ansiklopedi bütün bilgileri içeren bilgi kaynağı olmak yerine genel eğitimde kullanılacak temel kaynak olarak ortaya atılmıştır.

Günümüzde ansiklopedilerin içerikleri konuların ayrıntılı ama basit biçimde sunulmaktadır. Bu bağlamda ansiklopedi “bilginin tüm dallarından toplanmış özetleri vermeyi amaçlayan kaynak”tır. “Bütün bilimlerin ya da bir bilim dalının verilerini dizgesel veya abecesel olarak gösteren yapıttır.